Người làm báo Tiền Giang

Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

Là ai, từ đâu, đi về đâu?

Đăng lúc: Thứ năm - 14/02/2013 12:38
Tôi nói vui sẽ chia nhuận bút vì tít bút ký này là của Mít, cách gọi nhại âm Việt Mitsuko Nagasawa. “Là ai, từ đâu, đi về đâu” thực ra là mẫu câu hỏi Mitsuko lặp đi lặp lại đến ám ảnh trong chuyến đi thu thập thông tin cho thiên phóng sự mới.

Tuổi trẻ Việt và cảm hứng lịch sử -  Ảnh: Phương Anh
Một chiều gặp nhau ở Đà Nẵng, cô khoe ảnh chụp lễ khai trương sân bay Cam Ranh. "Cái này giờ là kỷ niệm", vừa nói cô vừa kẹp tấm vé vào sổ tay. "Hẳn em có cả một bộ sưu tập cho những chuyến đi", tôi nói.
 
Cô lắc đầu: "Lạy Chúa, Mít chưa có thời gian đong đếm kỷ niệm xê dịch. Bay đến Cam Ranh đúng vào ngày đầu tiên cảng hàng không dân sự này đi vào hoạt động là tham dự một sự kiện lịch sử. Tấm vé mang mã CXR là "vật chứng" cho điều gì lớn lao hơn một chuyến bay nào đó, đến một nơi nào đó..."

Tôi hiểu ngụ ý của Mitsuko. Rằng phải mất ngót trăm năm để một Cam Ranh căn cứ quân sự với quyền sử dụng của quân đội Pháp, Nhật đến quân đội Mỹ, Nga trở thành một Cam Ranh quân sự-kinh tế hoàn toàn Việt Nam. Dấu chứng sinh động nhất, thậm chí như một thông cáo bằng ngôn ngữ quốc tế về sự đổi thay đầy cảm hứng lịch sử này chính là sân bay quốc tế mang mã ngành CXR. Và tôi tin không có người Việt nào đã giữ lại tấm vé chuyến bay đầu tiên đến Cam Ranh ngày 19.5.2004 với ý thức tham dự sự kiện lớn lao và sâu xa của đất nước, như Mitsuko đã làm. 

Dường như người Việt mình chưa có thói quen lưu trữ những thứ như vậy, hoặc có giữ nhưng không đủ bền lâu, ngay cả cái đáng gọi là kỷ vật đời người. Nhưng điều quan trọng hơn, điều làm tôi tỉnh người trước cách nhìn của Mitsuko, là không phải ai trong chúng ta cũng nhận ra được ý nghĩa đàng sau công cuộc khai sinh sân bay dân sự Cam Ranh, và quan tâm nó "là cái gì, từ đâu, đi về đâu?". 

Về sau, tôi hiểu thêm tâm trạng, ứng xử của Mitsuko khi biết cô sinh ra và lớn lên ở thành phố Chatan thuộc tỉnh Okinawa cực nam Nhật Bản, nơi vẫn đang xảy ra những cuộc biểu tình của người dân đòi xóa bỏ căn cứ quân sự khổng lồ của Mỹ đóng trên lãnh thổ họ.

Trong lần sang Việt Nam mới đây, lần thứ ba, lịch trình của Mitsuko thay đổi tùy hứng. 5 giờ chiều, vừa ra khỏi sân bay Đà Nẵng để đi Hội An, tôi xin lỗi Mitsuko rằng cô chịu khó chờ trong xe vài phút, tôi cần ghé qua tiệc cưới con gái người bạn thân, gửi chút quà và lời chúc rồi lên đường. Mitsuko hỏi "Bạn ông cũng nhà văn?". Tôi bảo anh ấy tiến sĩ, dạy đại học, có vài bài phân tích tình hình kinh tế gây chú ý trên báo. Cô reo lên: "Tiệc cưới một gia đình trí thức Việt? Cho Mít dự với, đi Hội An sau cũng được, tất nhiên nếu không gây bất tiện cho họ". 

Trước khi tiệc cưới thực sự bắt đầu, hai anh "phó nhòm" đưa mắt nhìn nhau, vẻ thắc mắc vì sao gia chủ bổ sung tay máy nữ quái kiệt với bộ ống kính "khủng" mà không một lời với họ; còn quan khách, nhất là cánh đàn ông, bị hút bởi tay máy nữ phong cách "hậu hiện đại" từ vóc dáng, thời trang tới góc ghi hình không giống ai: di chuyển nhanh qua các bàn, lăm lăm "phát hiện" chân dung khách ăn cưới, dành khá nhiều kiểu ảnh bắt chộp các động thái phục vụ của nhân viên nhà hàng... Chỉ có thể là nhà báo Mitsuko. Nhưng cô quay về bàn với vẻ hụt hẫng thất vọng khi "tiết mục" chính vừa bắt đầu: cô dâu chú rể cùng hai gia đình xuất hiện. Mitsuko không chụp thêm ảnh nào.

Mitsuko giải thích: "Mít không hình dung được một gia đình trí thức Việt lại mặc toàn Âu phục trong lễ cưới…". 

Tôi bào chữa đó là tiệc cưới, chứ ở lễ cưới người Việt hiện nay vẫn mặc quốc phục; rồi thú nhận nhưng không phải là tất cả, nhất là nam giới… 

"Ông có bộ quốc phục nào không?" Mitsuko bỗng truy bức. 

Tôi lắc đầu. 

Sau một lát im lặng, cô nói em biết người Việt có bề dày văn hóa hàng ngàn năm, nên đó có thể là do tính "cách tân" mạnh mẽ của người Việt; em đã từng ngạc nhiên khi biết trong khu vực Đông Á chỉ có người Việt dùng độc mẫu tự la-tinh làm "quốc ngữ", cắt đứt hoàn toàn với văn tự biểu ý trong quá khứ. Mitsuko nhìn sự thiếu vắng bộ quốc phục Việt theo hướng tích cực, không biết có phải để an ủi tôi?

Còn tôi lúc ấy nhớ lần Mitsuko hướng dẫn thăm đền Minh Trị Thiên Hoàng ở Tokyo, tình cờ gặp một đám cưới tổ chức ở đó, tất cả đều mặc quốc phục và thực hiện các nghi lễ truyền thống. Chính nét rất riêng đó đã gây cảm hứng cho tôi bấm máy ảnh lia lịa. 

Quốc phục không chỉ là áo là quần là phương tiện che thân hoặc làm đẹp vẻ ngoài mà còn biểu thị nguồn cội của tấm thân đó, dân tộc đó, với những giải mã quan trọng: ngươi là ai, từ đâu đến, đang ở đâu giữa thế giới này và ngày mai ra sao?

Hôm sau, Mitsuko kéo tôi vào "tiệm may tốc hành" nổi tiếng ở Hội An, nơi có thể giao hàng sau một giờ, đặt may cho cô một bộ áo dài, cho tôi một bộ quốc phục Việt, bất chấp lời từ chối ngượng ngùng của tôi.

Từ Huế, Mitsuko gửi tôi thư điện tử khoe vừa tìm thêm được đề tài để viết trong chuyến đi. Ấy là dấu ấn Việt trên kiến trúc kinh thành Huế. Từ những năm đầu thế kỷ 19 người Việt đã kết hợp nguyên tắc kiến trúc phương Đông, chủ đạo là Trung Hoa, với nghệ thuật bố trí thành lũy Vauban phương tây, chủ đạo là Pháp. 

Điều đó khiến kinh thành Huế như một biểu tượng cho tinh thần hài hòa giữa truyền thống và cách tân. Và tâm hồn Việt vừa nhu vừa cương, vừa yêu chuộng hòa bình vừa dũng mãnh bảo vệ chủ quyền thể hiện qua những cánh sen trắng, sen hồng nở dài theo mặt nước hộ thành hào bao quanh kinh thành như trăm ngàn bàn tay con gái mềm thơm vẫy chào khách ngay dưới chân phòng thành cao vút uy nghi với các pháo đài sẵn sàng nã đạn…

Từ Kem Hồ Gươm, Mitsuko lại có thư cho tôi. Lần này với tâm trạng hoang mang, hoài nghi. Cô từng nhận ra dấu ấn Việt từ nếp nhà rường dân dã, đến hoàng cung vua chúa, cả cảnh giới tâm linh chùa Một Cột, đã thấy người Việt tồn tại ngoạn mục như thế nào qua ngàn năm bị phương bắc đô hộ, trăm năm bị phương tây cai trị mà vẫn nói tiếng Việt, ăn cơm Việt, mặc áo dài Việt, để rồi giành lại độc lập dân tộc… 

Nói cách khác, lịch sử chứng minh văn hóa Việt có sức sống dai dẳng và dữ dội, có khả năng đề kháng mạnh mẽ đối với quyền lực mềm, tiếp thu sáng tạo và không chấp nhận đồng hóa, không cho phép văn hóa dân tộc nào, dù lớn đến đâu, dù Đông hay Tây chồng lấp, thủ tiêu bản sắc Việt. Vậy mà giờ đây, từ ô cửa xe du lịch xuyên Việt nhìn ra hai bên Quốc lộ 1, Mitsuko dễ dàng chứng kiến sự lép vế của văn hóa Việt so với một số các nền văn hóa khác. Dọc dài Quảng Trị, Quảng Bình… lố nhố nóc nhà kép độ dốc cao đặc thù của kiến trúc Lào-Thái. 

Vào cửa ngõ Hà Nội thấy nổi lên những ngôi nhà mái chóp nhọn, mái vòm lạc lõng, hỏi thì biết chủ nhân là những người du học hoặc đi lao động ở các nước về. Mitsuko đặt vấn đề: Thầy giáo môn quan hệ quốc tế dạy rằng người Việt biết tựa vào lịch sử để trụ vững trước kẻ thù, biến lịch sử bốn nghìn năm thành sức mạnh để chiến thắng trong các cuộc đối đầu ngoại xâm. Giờ qua quan sát thực địa, có thể nghiệm thấy thứ lịch sử tạo nên sức mạnh ấy là lịch sử đấu tranh. Trong thời bình, vào giai đoạn tái thiết đất nước và hội nhập thế giới, nếu không muốn lệch hướng và chậm trễ đáng tiếc, có lẽ người Việt phải nhanh chóng tìm thêm sức mạnh từ lịch sử văn hóa dân tộc, từ nguyên khí quốc gia… Đọc thư, tôi nghĩ thầm: Mít (đặc) ơi, em "Biết tuốt" lúc nào vậy?

Phần PS cuối thư Mitsuko hỏi với dấu # "Ông đã tìm được cơ hội mặc quốc phục chưa ?".


Bút ký của Vĩnh Quyền
 


Nguồn tin: Báo Lao Động Điện tử
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới     

 

Thăm dò

Ý kiến của bạn về giao diện trang này?

Rất đẹp

Đẹp

Bình thường

Xấu

Rất xấu


THÔNG TIN CẦN BIẾT

Thống kê

  • Đang truy cập: 70
  • Khách viếng thăm: 67
  • Máy chủ tìm kiếm: 3
  • Hôm nay: 19850
  • Tháng hiện tại: 333640
  • Tổng lượt truy cập: 21000256